Gerçeğe nasıl dokunursunuz? Neresinden tutarsanız bilim olur? Bilim bir toplama çıkarma işlemi midir? İnsana ait olan ve insanı açıklayan bilginin sayılardan ibaret olmadığı aşikar olmakla beraber, neyin bilimini yaptığınız, ne için yaptığınızla doğru orantılıdır. “Sizi yoklama defterinden öğrenmedim” diyor Rıfat Ilgaz çocuklarına. Bir, iki, üç, dört,… toplam otuz kişi var demek, bilim değildir elbette. Önünde yoklama defteri, öğretmen masasından anlaşılmaz elbet dünya. Dünya Bankasının veya bilmem hangi istatistik kurumunun sayılarında da insan gözükmez. İnsan, yaşadığı ortamla, ait olduğu toplumsal ve ekonomik çevreyle, algılarıyla, düşünceleriyle, acılarıyla, mutluluklarıyla insandır. Yani Nazım Hikmet’in deyişiyle, “konkre” bir varlıktır. Meşhur bir söz vardır: “Her şey göründüğü gibi olsaydı, bilime lüzum olmazdı”. Fenerinizi bilinmeyenin neresine tutacaksınız? Mesele bu. Bilimin olmazsa olmazı ‘tez’dir. Tez, duruştur. Nerede durup, nereye baktığınızla ilgilidir. Yoklama defterinden öteye geçmek, yani gerçek anlamda bilim yapmak için öğretmen masasından ayrılmak gerekmektedir.

“Çoğunuz semtine uğramaz oldu okulun
Palto ayakkabı yüzünden
Kiminiz limon satar Balıkpazarı’nda
Kiminiz Tahtakale’de çaycılık eder.”
(Rıfat Ilgaz, Çocuklarım)

Sınıfa Balıkpazarı’ndan bakmak, yoklama defterini terk etmektir. Bilime doğru atılmış ilk adımdır. Bu başka bir duruştur. Rıfat Ilgaz duruşudur. Sorumluluk almayı gerektirir. Ne öğreteceksiniz? Neyi rehber edineceksiniz?

“Sorarlarsa dünyanın gidişini
duvardaki büyük adam resimlerine bakarak
Eflatun’dan satırlar okuyacağım.”
(Rıfat Ilgaz, Kitaplar)

Ne güzel bir eleştiri. Rıfat Ilgaz, nasıl da yakalamış burjuva ikiyüzlülüğünün bilimini değil mi? Siz de bilim yapıyorsunuz. Bilimin de yoklama defteri vardır. İçinde çokça büyük adam resimleri vardır. Yazıyor, yazıyor, yazıyorsunuz. Her sayfasına bu resimlerden bolca koyuyorsunuz. Sonra yoklama yapıyorsunuz. Her sayfadan, büyükçe adamlar “burada” diyorlar. Yazdıklarınızı onlara okuyorsunuz. Onlar, her sayfadan başlarını uzatıp “eveeet” diyorlar. Koca koca adamlar tarafından onaylanmışsınız. Göğsünüzü gere gere “yaptım, yaptım” diyorsunuz. Bir de bakıyorsunuz ki onların dediklerini tekrar etmişsiniz. Peki siz ne diyorsunuz? Onlar geçti cancağızım şimdi yeni şeyler söylemek lazım. Bilgi değiştirmek içindir. Yeni şeyler söylemek için Balıkpazarı’ndan bakmak lazım. Rıfat Ilgaz, memleketimizin öğretmeni söylüyor:

“Yırt otuzunda aldığın diplomayı
Alfabelik çocuk ol.”
(Rıfat Ilgaz, Aydın mısın)

Alfabelik çocuk olun diyor, alfabelik çocuklar bulun, daha iyi başlamak için. Rıfat Ilgaz, memleketimizin öğretmeni! Hep alfabeden başladınız! Ne çok şey öğrettiniz!

Ne için yazdığınız, ne yazdığınızı belirler demiştik. ‘Rıfat Ilgaz kimdir?’sorusuna karşılık aklımıza gelen ilk cevap: ‘Öğretmen’dir.

“…
Kim ne derse desin
Çocuklar için yazdım hep
…
İki iş tuttum ömür boyu köklü
Çocukları okutmaktı ilk işim,
İkincisi
Yazdığımı çocuklara okutmak.
…”
(Rıfat Ilgaz, Okutma Üzerine)

Çocuklar için yazmak, ne büyük sorumluluk, ne büyük sevgi. Sevmeden olacak iş değil, hasta ciğerleriyle dövüşmek. Sonra yazmak, asfaltı değil kesekli memleketi, kasnaktan fırlayan kayışla kaybedilen kolu, çocuklar için, onların dilinden. Bulgur, pekmez gitmesin diye ellerinden, “kaçamıyok” diyenlere “kabahat sizin değil, tarla kesekli” demek için adanmış bir öğretmen ömrüdür Rıfat Ilgaz’ın hayatı.

Değiştirmeye en çok ihtiyacı olanlar için ve değiştirmek için, insan sıcaklığını kaybetmemiş ve toplumsal sorumluluğu omuzlamış bir bilinçle dokunur hayata.

“Elim birine değsin
Isıtayım üşüdüyse
Boşa gitmesin son sıcaklığım!”
(Rıfat Ilgaz, Son Şiirim)

Rıfat Ilgaz’ın sıcaklığı hala boşa gitmiyor. Onun deyimiyle:

“Yaşıyoruz dedik, yaşıyoruz be,
Heeeey, fincancı katırları!”
(Rıfat Ilgaz, Yaşıyoruz)

Siz de bilim yapıyorsunuz. Fakat kardeşim attığınız taş, kuş ürkütmüyor. Taşlarınızı ne yana atıyorsunuz?

Resul ÖZDEMİRCİ